علي بن حسين انصارى شيرازى
6
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
مؤلف را رد كرده و عقيدهء شخصى خود را ابراز داشته است اين دو ماخذ يكى كتاب جامع « 3 » و ديگرى كتاب منهاج « 4 » است همچنين در اين اثر نام جالينوس « 5 » و ديسقوريدوس « 6 » زياد برده شد و از كتب آنها مسلما غير مستقيم استفاده شده است روشى كه نويسنده در تصحيح به كار گرفته است چهار نسخه دستنويس بشرح زير در اختيار نويسنده بوده است 1 - نسخه خطى متعلق بكتابخانه شخصى نويسنده به قطع وزيرى و با خط نستعليق نسبتا خوب با سر مطالب به خط قرمز كاتب نامى از خود نبرده و تنها در آخر كتاب تاريخ تحرير را نهم شوال المكرم 1231 ذكر كرده است اين نسخه چون خواناتر بود مبناى تصحيح قرار گرفت 2 - فتوكپى از نسخه دستنويس كتابخانه ملى ايران اين نسخه نيز به قطع وزيرى با سر مطالب قرمز كه متأسفانه در عكسبردارى بيرنگ و محو بود نام كتاب محمد طاهر و سال كتابت 993 ه . ق 3 - فتوكپى نسخه خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى قطع وزيرى بزرگ خط نستعليق خوب و خوانا نام كاتب و سال كتابت با مركب سياه محو شده است 4 - نسخه كتابخانه ملى پارس به قطع وزيرى و با خط نستعليق خوب و خوانا جز اينها از نسخ دستنويس و چاپى دو كتاب تحفة المومنين ، دو نسخه مخزن الادويه و كتاب چاپى صيدنه ابو ريحان بيرونى و كتب ديگرى كه در مآخذ از آنها ياد كرده آمده است براى تصحيح و مطابقت با يكديگر استفاده شده است بايد متذكر شد تصحيح لغاتى كه بزبانهاى ديگر بوسيله نسخهبرداران عامى و كمسواد نوشته شده بسيار مشكل است خاصه اينكه به علت اختلاف الفباى آن زبانها حتى مؤلفين مختلف به لهجههاى خاص زبان خود خوانده و نوشتهاند و مترجمين هم تلفظ خاص زبان اصلى را رعايت نكرده چه در تلفظ و چه در املا تصرفهاى بىجا كردهاند بدينترتيب يك اسم در اين دستبدستشدنها تحريف و تغيير زيادى پيدا كرده از اصل بسيار دور شده است نويسنده با همه كوششى كه در اصلاح نامها كرده است اذعان دارد كتاب بىعيب و نقص نخواهد بود چون كتاب مخزن الادويه رعايت اعراب را براى درست خواندن لغات كرده است براى بدست دادن تلفظ صحيح نام گياهان و داروها اغلب در ذيل مطالب از اين كتاب استفاده شده است اينك نتيجه چند سال زحمت نويسنده در دست شما خواننده است تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد بر خود لازم مىدانم از دبيرخانه كنگرهء بين المللى تاريخ پزشكى در اسلام و ايران كه امكان چاپ اين اثر نفيس و بيادماندنى را فراهم آوردهاند و همچنين از مديريت محترم شركت دارويى پخش رازى جناب آقاى دكتر باقرى و رياست محترم واحد علمى آن شركت ، جناب آقاى دكتر صدر و همكاران محترمشان كه چاپ اين اثر را به عهده داشتهاند و آقاى جواد رفيعنژاد از اعضاى دبيرخانه كنگره كه در نمونهخوانى اينجانب را يارى دادهاند تشكر و قدردانى نمايم . دكتر محمد تقى مير
--> ( 3 ) - سه كتاب جامع شهرت بيشترى داشتهاند يكى جامع المفردات تأليف ابو جعفر احمد بن محمد المالقى متوفى 546 كه كليهء مطالب ديسقوريدوس و جالينوس را جمعآورى و در كتاب گياهان داروئى خود شرح داده است ديگرى كتاب الجمامع لصفات اشتات النبات تأليف شريف ادريسى متوفى 560 ه . ق كه وى آنچه از گياهان طبى كه جالينوس در كتاب خود متذكر نشده جمعآورى و در كتاب خود ذكر كرده است و سومين كتاب الجامع تأليف ابو محمد عبد الله بن احمد ضياء الدين ابن بيطار گياهشناس معروف اندلسى ( متوفى 644 ه . ق ) ( 4 ) - منهاج الدكان فى الطب ، تأليف داود بن ابى نصر بن حفاظ معروف به كومين عطار اسرائيلى هارونى است كه در سال 658 ه . ق براى فرزندش تأليف كرده است و بيشتر از منهاج ابن تلمند ( موفق الدين امين الدوله ابو الحسن هبة الله بن صاعد بن هبة الله بن ابراهيم بغدادى نصرانى متوفى 560 ه . ق ) سود جسته است . ( 5 ) - قلاوديوس نام يونانى جالينوس است وى در 130 ميلادى در شهر برغامس در مبسيا چشم به دنيا گشود و در حدود سال 218 ميلادى درگذشت ( 6 ) - ديوسكوريدس يا دياسقوريدوس طبيب و گياهشناس و داروشناس معروف يونانى و از مفسرين كتب بقراط است در قرن اول ميلادى مىزيسته و در كتاب الادوية المفردة و كتاب احشاش وى از مآخذ مهم مولفين بعد است وى مدت چهل سال براى يافتن و شناختن و شناسائى كردن گياهان داروئى بنقاط مختلف مسافرت كرده است